Home » Bé học mẫu giáo » Chăm sóc bé » Bệnh sởi ở trẻ em

Bệnh sởi ở trẻ em

Bệnh sởi ở trẻ em

Sởi (còn được gọi là ban đỏ) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính. Nguyên nhân gây bệnh là virus sởi, được tìm thấy trong dịch tiết mũi hầu, máu và nước tiểu. Bệnh có thể tiến triển thành dịch. Người lớn lẫn trẻ em đều có thể mắc bệnh sởi, tuy nhiên bệnh thường gặp ở trẻ có độ tuổi trước khi đi học hoặc người không được chủng ngừa sởi.

Lây truyền

Sởi là một bệnh rất dễ lây lan: trong gia đình nếu có một người bị bệnh thì có đến 90% những người chưa có miễn dịch có thể bị nhiễm bệnh. Giai đoạn lây bệnh mạnh nhất là giai đoạn viêm long, virus lây bệnh qua các hạt nhỏ bắn ra khi ho, khi nói chuyện hoặc khi tiếp xúc. Trẻ sơ sinh từ 4 đến 6 tháng ít mắc bệnh do được mẹ truyền kháng thể miễn dịch thông qua nhau thai và sữa mẹ. Kháng thể từ mẹ có thể bảo vệ trẻ đến tháng thứ 9 sau khi sinh. Do vậy, tiêm ngừa sởi thường được thực hiện từ tháng thứ 9.

benh-soi-o-tre-em-1

Biểu hiện lâm sàng

Sởi biểu hiện trên lâm sàng qua ba giai đoạn:

  1. Giai đoạn ủ bệnh.
  2. Giai đoạn khởi phát, còn gọi là giai đoạn viêm long.
  3. Giai đoạn cuối với ban dát – sẩn và sốt cao.

Giai đoạn ủ bệnh

Giai đoạn ủ bệnh thường kéo dài từ 10 đến 12 ngày. Đây là thời gian từ khi trẻ bị nhiễm virus gây bệnh đến khi xuất hiện những dấu hiệu đầu tiên. Trong giai đoạn này trẻ không biểu hiện triệu chứng gì của bệnh. Tuy nhiên, do thời gian ủ bệnh kéo dài, nên virus sởi từ người mang mầm bệnh đã có thể lây cho người khác từ giai đoạn này.

Giai đoạn khởi phát (còn gọi là giai đoạn viêm long)

Đây là thời kỳ dễ lây nhất, kéo dài 4 -5 ngày. Bệnh nhân sốt nhẹ 38-38,5oC hoặc sốt cao 39-40oC, kèm theo mệt mỏi, nhức đầu, đau cơ khớp.

Biểu hiện viêm long là biểu hiện rõ ràng nhất của bệnh sởi, bao gồm: ho, hắt hơi, chảy nước mũi, nước mắt, viêm kết mạc mắt, tiêu chảy, khám họng có thể thấy các hạt Koplik. Hạt Koplik là những chấm trắng nhỏ nổi trong niêm mạc má màu đỏ, sung huyết đối diện với răng hàm thứ nhất. Những nốt này biến mất nhanh trong vòng 12-18 giờ sau khi xuất hiện.

Giai đoạn phát ban

benh-soi-o-tre-em-2

Đây là giai đoạn điển hình nhất của bệnh với triệu chứng phát ban tuần tự trên da. Ban thường xuất hiện đầu tiên ở vùng chân tóc phía sau tai, sau đó xuất hiện ở mặt và lan dần xuống phía dưới trong vòng 24 đến 48 giờ. Ban sởi là những ban dạng dát-sẩn hơi nổi lên trên bề mặt da, sờ mịn như nhung và không đau, không ngứa hoặc ít ngứa, không có mủ. Trong vòng 2-3 ngày ban lan ra toàn thân. Ban màu hồng nhạt, ấn vào biến mất. Ban có khuynh hướng dính kết lại, nhưng xen kẽ có những khoảng da lành không bị tổn thương nằm giữa những vùng không bị phát ban.

Trong các thể nhẹ, ban thưa thớt, không lan đến chân. Trong trường hợp nặng, ban dày gần như toàn bộ da, ngay cả bàn tay bàn chân. Đôi khi có cả ban xuất huyết và có thể kèm theo xuất huyết ở mũi, miệng, ống tiêu hóa.

Khi bắt đầu phát ban, nhiệt độ cơ thể tăng đột ngột, nhưng khi ban lan đến chân thì nhiệt độ giảm. Ngoài ra còn có biểu hiện: hạch cổ và hàm có thể bị sưng lên, lách to.

Giai đoạn hồi phục

Thông thường sởi lặn theo trình tự xuất hiện, để lại những vết thâm đen trên mặt da được gọi là vết vằn da hổ và ho có thể kéo dài. Bệnh nhân ăn uống khá hơn, toàn trạng hồi phục dần nếu không có biến chứng. Cần theo dõi sát dấu hiệu của bệnh.

Bệnh sởi có khả năng gây suy dinh dưỡng và suy giảm miễn dịch rất nhanh, là điều kiện thuận lợi cho các bệnh viêm tai giữa, viêm phổi, tiêu chảy, viêm não, và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em dưới 5 tuổi. Khi thấy dấu hiệu sốt cao kèm theo phát ban (đỏ toàn thân), có triệu chứng viêm đường hô hấp, viêm kết mạc thì cần nghĩ ngay đến bệnh sởi và phải đến cơ sở y tế khám.

Những trường hợp bệnh nhẹ không cần phải nhập viện, gia đình sẽ được hướng dẫn điều trị tại nhà. Trẻ bệnh cần được nằm cách ly, tránh gió lạnh, nghỉ học, chườm mát hoặc có thể dùng thuốc hạ sốt khi sốt cao, nhỏ mắt hoặc nhỏ mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý. Ăn thức ăn mềm, dễ tiêu và đầy đủ dinh dưỡng (đặc biệt là các thực phẩm chứa nhiều vitamin A để tránh khô mắt. Hạn chế tiếp xúc và thường xuyên đeo khẩu trang. Tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại thuốc Đông y hoặc các loại thuốc khác mà không có chỉ định của bác sĩ.

Trường hợp trẻ sốt cao liên tục, khó thở, tiêu chảy mất nước, ho nhiều… cần đưa trẻ đến bệnh viện điều trị để tránh những biến chứng nguy hiểm.

Phòng bệnh sởi như thế nào?

  1. Bệnh lây 5 ngày trước và sau khi phát ban.
  2. Để phòng bệnh, biện pháp tốt nhất là tiêm vaccine phòng sởi. Tất cả những trẻ đã quá lịch tiêm chủng, chưa bị mắc sởi thì nên đến cơ sở y tế để được tư vấn và tiêm chủng đầy đủ.
  3. Rửa tay trước khi ăn và trước khi chế biến thức ăn.
  4. Cho trẻ nghỉ học và không đến nơi đông người cho đến ngày thứ 5 sau khi phát ban.
  5. Mang khẩu trang khi tiếp xúc với người khác.

Vắc – xin ngừa sởi

Chương trình tiêm chủng mở rộng tại Việt Nam thực hiện mũi tiêm sởi lúc trẻ 9 tháng tuổi và tiêm nhắc lại khi trẻ được 18 tháng tuổi.

Vì vaccine sởi là loại vaccine sống giảm độc lực nên không được khuyến cáo ở phụ nữ có thai, trẻ bị suy giảm miễn dịch, trẻ bị bệnh lao không được điều trị, bệnh nhân ung thư, bệnh nhân ghép tạng, bệnh nhân đang điều trị thuốc ức chế miễn dịch hoặc trẻ bị bệnh AIDS giai đoạn nặng. Tuy nhiên, vắc – xin sởi là vắc – xin có độ an toàn khá cao, phản ứng sau tiêm thường là nhẹ như sưng, đau tại chỗ và có thể có sốt nhẹ. Theo Tổ chức y tế Thế giới, phản ứng sốc phản vệ rất hiếm gặp (khoảng dưới 1 phần triệu trẻ được tiêm).

Trước khi tiêm chủng, gia đình nên đưa trẻ đến khám để sàng lọc các chỉ định, chống chỉ định. Sau khi tiêm vắc – xin, trẻ cần được theo dõi ít nhất 30 phút tại cơ sở y tế và hướng dẫn theo dõi trẻ tại nhà trong một ngày sau tiêm. Đưa trẻ đến cơ sở y tế khi trẻ có những bất thường sau khi tiêm chủng để kịp thời xử trí.